Cảnh báo: Tội phạm công nghệ cao dùng AI vượt mặt xác thực sinh trắc học ngân hàng
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã đưa ra cảnh báo khẩn cấp về việc tội phạm công nghệ cao đang ngày càng tinh vi, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ Deepfake để qua mặt các hệ thống xác thực sinh trắc học của ngân hàng. Điều này đặt ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với an toàn tài chính của người dùng, bao gồm cả những người tham gia cá cược trực tuyến, khi thông tin cá nhân và tài khoản có thể bị chiếm đoạt để thực hiện các giao dịch trái phép.
Các điểm chính cần lưu ý
- Tội phạm sử dụng AI và Deepfake để tạo ra hình ảnh, video, giọng nói giả mạo, khiến việc phân biệt thật giả trở nên cực kỳ khó khăn.
- Mục đích chính là chiếm đoạt tài khoản ngân hàng, ví điện tử, lừa vay tiền, hoặc sử dụng danh tính giả để rửa tiền.
- NHNN đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng rà soát, vá lỗ hổng và nâng cấp công nghệ xác thực sinh trắc học.
- Người dùng cần cảnh giác cao độ và áp dụng các biện pháp bảo vệ cá nhân để tránh trở thành nạn nhân.
Mối đe dọa từ AI và Deepfake đối với xác thực sinh trắc học
Tội phạm công nghệ cao đang khai thác triệt để sự phát triển của AI và Deepfake để tạo ra các bản sao kỹ thuật số của khuôn mặt, giọng nói và thậm chí cả video của nạn nhân. Những bản sao này có độ chân thực cao, đủ để vượt qua các hệ thống xác thực sinh trắc học truyền thống, vốn dựa vào việc so sánh các đặc điểm vật lý độc đáo của mỗi cá nhân.
Kẻ gian có thể thu thập ảnh chân dung, video khuôn mặt, mẫu giọng nói hoặc hình ảnh CCCD/Căn cước công dân của nạn nhân từ nhiều nguồn khác nhau để dựng lên hình ảnh giả mạo.
Ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán (NHNN), đã xác nhận tại họp báo Ngày Thanh toán số Việt Nam 2026 (ngày 8/10/2026) rằng tội phạm đã bắt đầu tìm cách vượt qua các lớp xác thực sinh trắc học. Điều này cho thấy mức độ nghiêm trọng và tính cấp bách của vấn đề, đòi hỏi cả ngân hàng và người dùng phải nâng cao cảnh giác và áp dụng các biện pháp bảo mật tiên tiến hơn.
Thủ đoạn lừa đảo tinh vi của tội phạm công nghệ cao
Tội phạm sử dụng nhiều thủ đoạn khác nhau để khai thác lỗ hổng bảo mật và lừa đảo người dùng:
Giả mạo nhân viên và yêu cầu cập nhật thông tin
Kẻ gian thường giả danh nhân viên ngân hàng, cơ quan nhà nước hoặc các tổ chức uy tín để liên hệ với nạn nhân. Chúng yêu cầu người dùng cập nhật thông tin sinh trắc học, dụ dỗ cung cấp dữ liệu cá nhân, ảnh chụp CCCD, thông tin tài khoản, và thậm chí thực hiện cuộc gọi video để thu thập giọng nói và biểu cảm khuôn mặt. Mục đích là để tạo ra các bản Deepfake có thể dùng để truy cập tài khoản hoặc thực hiện giao dịch trái phép.
Chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội và mạo danh người thân
Một thủ đoạn phổ biến khác là chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội (như Zalo, Facebook) của nạn nhân hoặc tạo tài khoản giả mạo người thân, bạn bè. Sau đó, chúng sử dụng công nghệ Deepfake để gọi video mạo danh, yêu cầu chuyển tiền gấp với lý do khẩn cấp. Do hình ảnh và giọng nói giả mạo rất giống thật, nạn nhân dễ dàng bị lừa và chuyển tiền mà không kịp xác minh.
Sử dụng phần mềm chiếm quyền camera
Tội phạm còn có thể sử dụng các phần mềm độc hại để chiếm quyền điều khiển camera trên điện thoại. Khi người dùng thực hiện giao dịch cần xác thực sinh trắc học, phần mềm này sẽ đưa dữ liệu hình ảnh đã lưu sẵn lên hệ thống xác thực thay vì hình ảnh trực tiếp của người đang thực hiện giao dịch. Điều này cho phép kẻ gian vượt qua bước xác thực mà không cần sự hiện diện vật lý của nạn nhân.
Giải pháp và khuyến nghị từ Ngân hàng Nhà nước
Trước tình hình phức tạp này, NHNN đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường an ninh cho hệ thống ngân hàng và bảo vệ người dùng:
Siết chặt tiêu chuẩn và trì hoãn giao dịch
NHNN đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng siết chặt tiêu chuẩn xác thực sinh trắc học và bổ sung cơ chế trì hoãn giao dịch tối thiểu 24 giờ. Cơ chế này áp dụng cho các giao dịch đến tài khoản chưa từng giao dịch trong một năm liền kề (dự kiến có hiệu lực từ 1/3/2027). Khoảng thời gian trì hoãn giúp người dùng có thêm thời gian kiểm tra thông tin và quyết định dừng giao dịch nếu phát hiện dấu hiệu lừa đảo.
Triển khai hệ thống cảnh báo SIMO
Hệ thống SIMO (hệ thống cảnh báo nghi ngờ lừa đảo, gian lận) đã được triển khai cho 21 tổ chức tín dụng. Hệ thống này đã chứng minh hiệu quả khi giúp ngăn chặn hơn 6.300 tỷ đồng giao dịch có dấu hiệu lừa đảo, góp phần bảo vệ tài sản của người dân.
Tăng cường các lớp xác thực và tiêu chuẩn công nghệ
NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng tăng cường các lớp xác thực tại những khâu có nguy cơ cao như mở tài khoản, đăng nhập trên thiết bị mới hoặc thay đổi phương thức xác thực. Đồng thời, công nghệ chống giả mạo sinh trắc học phải đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế ISO 30107 cấp độ 2, đảm bảo khả năng phát hiện và ngăn chặn các cuộc tấn công Deepfake tinh vi.
Pháp lý và rủi ro khi bị lợi dụng
Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 (có hiệu lực từ 1/3/2026) và Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 đã nghiêm cấm việc lợi dụng AI để tạo nội dung giả mạo phục vụ lừa đảo. Nghị định số 330/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ 19/8/2026) cũng quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Điều này khẳng định khung pháp lý đang được hoàn thiện để đối phó với các loại tội phạm công nghệ cao.
Người dùng cần đặc biệt lưu ý về rủi ro pháp lý khi tài khoản và danh tính bị lợi dụng. Nếu thông tin cá nhân bị chiếm đoạt và sử dụng để thực hiện các hoạt động rửa tiền hoặc các hành vi phạm pháp khác, chính chủ tài khoản có thể vô tình vướng vào các rắc rối pháp lý nghiêm trọng, thậm chí phải chịu trách nhiệm hình sự.
Cách nhận diện Deepfake và bảo vệ tài khoản cá cược, ngân hàng
Để tự bảo vệ mình trước các chiêu trò lừa đảo tinh vi này, người chơi cá cược trực tuyến và người dùng giao dịch ngân hàng cần trang bị kiến thức và áp dụng các biện pháp phòng ngừa:
Dấu hiệu nhận biết cuộc gọi/video Deepfake
- Hình ảnh, âm thanh không rõ nét: Tín hiệu chập chờn, giật lag, hoặc chất lượng hình ảnh/âm thanh kém hơn bình thường.
- Thời lượng ngắn: Kẻ gian thường cố gắng kết thúc cuộc gọi video nhanh chóng hoặc lấy lý do mạng chập chờn để dừng cuộc gọi.
- Nội dung không phù hợp: Nội dung trả lời không trực tiếp vào câu hỏi hoặc không phù hợp với ngữ cảnh giao tiếp.
- Yêu cầu hành động lạ: Yêu cầu nhìn thẳng, nhìn sang trái, nhìn lên, nhìn xuống một cách bất thường để thu thập thêm dữ liệu khuôn mặt.
Biện pháp tự bảo vệ tài khoản
- Tuyệt đối không cung cấp thông tin sinh trắc học: Không chia sẻ hình ảnh, video khuôn mặt, giọng nói, giấy tờ tùy thân hoặc dữ liệu sinh trắc học cho các ứng dụng, nền tảng không rõ nguồn gốc hoặc khi có bất kỳ nghi ngờ nào.
- Cảnh giác cao độ với tin nhắn, cuộc gọi lạ: Đặc biệt là các yêu cầu vay mượn tiền, chuyển tiền, kể cả khi có xác nhận qua video nếu bạn cảm thấy có dấu hiệu bất thường.
- Kiểm tra kỹ thông tin trước khi chuyển tiền: Luôn gọi điện trực tiếp vào số điện thoại mà bạn biết của người nhận (không gọi qua các ứng dụng miễn phí) để xác minh lại thông tin giao dịch.
- Không truy cập đường link lạ hoặc cài đặt phần mềm không rõ nguồn gốc: Đây là con đường phổ biến để tội phạm cài cắm mã độc, chiếm quyền kiểm soát thiết bị của bạn.
- Không chia sẻ mã OTP, mật khẩu hoặc thông tin tài khoản ngân hàng cho bất kỳ ai: Ngân hàng và các tổ chức uy tín sẽ không bao giờ yêu cầu bạn cung cấp những thông tin này qua điện thoại, tin nhắn hoặc email.
- Không cho người khác mượn tài khoản ngân hàng, CCCD: Việc này có thể khiến bạn vô tình trở thành đồng phạm trong các hoạt động rửa tiền hoặc lừa đảo.
- Liên hệ ngay với ngân hàng khi có cảnh báo: Nếu ứng dụng ngân hàng phát cảnh báo về tài khoản nhận tiền có dấu hiệu nghi ngờ, hãy dừng giao dịch ngay lập tức để kiểm tra lại thông tin.
- Báo cáo cơ quan chức năng: Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn bị lừa đảo hoặc bị chiếm đoạt dữ liệu cá nhân, cần nhanh chóng liên hệ cơ quan Công an nơi gần nhất hoặc Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao để được hướng dẫn, hỗ trợ và xử lý kịp thời.
An toàn giao dịch trong môi trường cá cược trực tuyến
Đối với người chơi cá cược trực tuyến, việc bảo mật tài khoản ngân hàng và thông tin cá nhân càng trở nên quan trọng. Các nền tảng cá cược uy tín thường yêu cầu xác thực danh tính và giao dịch qua ngân hàng. Nếu tài khoản ngân hàng của bạn bị chiếm đoạt thông qua Deepfake, kẻ gian có thể dễ dàng rút tiền từ tài khoản cá cược hoặc sử dụng danh tính của bạn để thực hiện các hành vi gian lận khác.
Hãy luôn đảm bảo rằng bạn chỉ giao dịch với các nhà cái có giấy phép, có hệ thống bảo mật mạnh mẽ và tuân thủ các quy định về bảo vệ dữ liệu. Thường xuyên kiểm tra lịch sử giao dịch, không lưu mật khẩu tự động trên các thiết bị công cộng và sử dụng xác thực hai yếu tố (2FA) cho cả tài khoản ngân hàng và tài khoản cá cược để tăng cường bảo mật.
Bảo vệ bản thân trước nguy cơ lừa đảo AI
Sự phát triển của AI và Deepfake mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng tiềm ẩn những rủi ro lớn về an ninh mạng. Để bảo vệ tài sản và danh tính của mình, người dùng cần chủ động nâng cao nhận thức, cảnh giác với các thủ đoạn lừa đảo mới và tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc bảo mật. Hãy luôn kiểm tra kỹ thông tin, xác minh danh tính người giao tiếp và không bao giờ cung cấp thông tin cá nhân nhạy cảm khi có bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào.
Sự cẩn trọng của bạn là tuyến phòng thủ đầu tiên và quan trọng nhất trước tội phạm công nghệ cao.